Tuur & de literatuur

Jelle had misschien niet zo'n slecht idee toen hij het idee uitte om via Evmico een bericht te schrijven rondom boeken die je de moeite vindt.

Laat ik zelf maar 'ns beginnen:




Er bestaan verschillende vormen van humor. Grofweg kun je humor opdelen in Tommy Cooper-humor en niet-Tommy Cooper-humor. Binnen het Tommy Cooper mag er gelachen worden met mistasten. Sterker nog, het mistasten is essentieel:



(en ja - ik heb het nogal voor Tommy Cooper)

Niet-Tommy Cooper-humor werd scherp gedefinieerd door ene Ralph Wiggum: "It's funny, but not ha-ha funny." (een zinnetje dat trouwens later opdook via Eels, meer specifiek op het vreselijke grappige electro-shock blues).

Vreselijk grappig is tevens "Allesbehalve een held" van de Duitse schrijver Rudolf Lorenzen. Een lijvig boek waarmee je (ik schakel even over op de zegswijzen van mijn streek) "een boer van zijn paard kunt slaan".

De stofwikkel vertelt een verhaal op zich. We zien een burgerlijk heerschap - een mengeling van mildheid en lichte ironie om de lippen bestorven - in een afgemeten kloffie op weg naar - tsja, naar waar? Een bridgeavondje? Een gemeenteraad - alwaar gewichtige woorden zullen vallen omtrent de aanschaf van 2 & 1/2 bloembakken? Of zoekt hij zijn oude moedertje op - die haar dagen vult met telefoontjes plegen naar het lokale radiostation om de lokale Deejay (laten we hem Theodoor noemen) toch maar te verzoeken haar favoriete plaatje te draaien (hoogstwaarschijnlijk iets van The Andrew Sisters)?

De stofwikkel werpt vragen op richting lezer. Wie is die verdomde Lorenzen eigenlijk? Wanneer we aan Duitse literatuur denken anno 1950-1960 ("Allesbehalve een held" stamt uit '59) denken we aan Günter Grass, die met zijn "Blikken Trommel" zowat het magisch-realisme introduceerde in de West-Europese literatuur. Dat boek moet zowat de Himalaya wezen van de post W.O. II-literatuur. Net zoals de Citroën DS ervoor zorgde dat alle andere wagens een hopeloos gedateerde indruk nalieten, was Grass het soort schrijver die het verzamelde scribenten-peloton naar het hoofd deed tasten. "Allesbehalve een held" voelt dan ook aan als een roman van klassieke snit. Maar leverde Elsschot ook niet keer op keer dat soort boeken af?

Robert Mohwinkel (de protagonist hier) is geen hemelbestormer, eerder een figuur die zich bekwaamt in het kneden van zijn middelmatigheid. We volgen Robert vanaf zijn tiende - lezen hoe hij tijdens de middelbare schoolperiode uit de gratie raakt van de leerkrachten omwille van zijn "minder fysieke kwaliteiten". U raadt het juist: de periode van deze roman bestrijkt de tijd waarin Nietzsche's idee van de "übermensch" voor eeuwig werd besmet door een bende walgelijk sentimentele NSDAP-ideologen.

Robert gaat aan de slag als kantoorklerk in het havengebied (moeder Mohwinkel: "Nou - jij zult nog opkijken. Nu is het gedaan met het makkelijke leventje. Tijdens de leerjaren kan men zich niet permitteren wat de baas zich permitteert.") - en probeert zich te bekwamen in de nobele kunst van het dansen. Tot de tweede wereldoorlog een aanvang neemt. Mohwinkel wordt telegrafist, doorloopt W.O. II zonder zich te identificeren met het lot van Duitsland. Hij ondergaat het gebeuren - en redt zich op de cruciale momenten via praktische intelligentie.

Over die wereldoorlog wordt hier uiterst droog gerapporteerd - zo lees je volgende zinnen omtrent een transport richting Russische strafkampen:

In Roberts wagon waren er tijdens het transport geen doden of zieken en Roberts kameraden waren jaloers op de wagon achter hen, die sinds vertrek al voor de vijfde keer geopend werd: "Die hebben nu vast lekker plaats om allemaal tegelijk te liggen," zeiden ze, en: "Ze krijgen nu natuurlijk ook meer water."

Binnen de context van W.O. II worden trouwens zinnen als: "Robert, die zich het bedden opmaken nog goed herinnerde als symbool van Pruisische discipline, was verbaasd hoeveel veeleisender de Russen op dat gebied waren" onweerstaanbaar grappig. Niet de numerieke overmacht van de Russen deed de Duitsers de das om te Stalingrad - wél het feit dat ze hun bedden slechter opmaakten dan de Russen. In de details zit altijd het grote, nietwaar?

Wanneer Robert terugkeert van het Russische strafkamp, blijkt hoe weinig er eigenlijk veranderde in het Duitsland nà W.O. II. Alles ging zijn gangetje, net zoals daarvoor - alsof de gruwelen van W.O. II nooit hadden plaatsgevonden. Robert herneemt zijn oude baantje, onderneemt pogingen de wereldliteratuur tot zich te nemen ("Steeds begon hij met de langdradige jeugdwerken en in het geval van Herman Hesse weigerde hij een keer veertien dagen lang Morgenlandfahrt mee te nemen omdat hij Steppenwolf, dat juist uitgeleend was, nog niet had gelezen. Een klant die zo weinig plezier beleefde aan het lezen als Robert, had de boekhandelaarster nog nooit meegemaakt."), leert Trude kennen ("... maar die bijzondere vorm die bij de enkels niet dunner werd, wekte zinnelijke gevoelens in Robert die gepaard gingen met de angst door dit begerenswaardige meisje te worden afgewezen") en gaat uiteindelijk over tot het bedrijven van de zwarte handel. Wirtschaftswunder, weet u wel :)

Eigenlijk is "Allesbehalve een held" een boek dat gemakkelijk als saai zou kunnen worden beleefd. Maar ik heb saaiheid nog nooit gelezen in dit soort satirische verpakking :)

The Scientist said:
Het 'ernstige' bij dit topic vind ik dat ik naar alle waarschijnlijkheid het gevoel ga krijgen dat ik echt een totaal onbelezen groentje ben...



Het is ook niet bedoeling dat het ernstig wordt, hé? ;-) Trouwens, hier hebben we nog wat meer fijne quotes van mijn huisfilosoof: http://www.youtube.com/watch?v=cyfm7BeCVGI&feature=related

Geweldig... dit is meer mijn niveau geloof ik.. hoewel ik het niet zo heel erg op auto's heb.. Ik was altijd meer van het soort populair-wetenschappelijke tijdschriften, waar je op fuifjes met mensen met minder wetenschappelijke kennis zo mooi de show mee kunt stelen... 'Wist u bijvoorbeeld dat de maan wellicht ontstaan zou kunnen zijn door kernreacties in het binnenste der aarde?'.. Het zal ook met de menselijke drang naar aandacht te maken hebben. Gecombineerd met het feit dat er nooit genoeg informatie in mijn hoofd lijkt te kunnen zitten.

Mijn favoriete auto zal toch altijd blijven...
http://moncopaindonald.free.fr/Documents/313plan.jpg

Dit is juist de ideale afwisseling bij een dagje hard studeren (wat lijk ik nu een nette student he)... De enorme hoeveelheid toeval die gecombineerd wordt met ongeluk, en de meest absurde situaties waar je eigenlijk nooit bij na lijkt te denken 'zou dat nou wel echt kunnen'.. Zeer verfrissend.. Maar geen te klein asbakje in die auto hoor..

Zo rond mijn zestiende had ik het idee opgevat een fotoverzameling aan te leggen van zaken die ik fantastisch vond om te bekijken. De teller stopte op drie (daarna had ik alweer een leuk idee - dat zo interessant was dat ik het prompt alweer vergat ;-) ). Wanneer ik het me juist herinner had ik de Peugeot 504 cabriolet (ontworpen door Pininfarina), de Peugeot pepermolen (hoewel louter bestemd voor dagdagelijks gebruik in de keuken, blijf ik het een wonder van vormgeving vinden) en Union Match-lucifers (de kleuren van die doosjes!) genomineerd.

Twee jaar terug verscheen dit:



Het gebeurt niet al te vaak dat het visuele harmonieus samenvalt met het tekstuele - maar hier lukt dat wonderwel. Het mooie is dat zowel Smarties als een Mercedes 230 hier een plaats krijgen. 't Is hét perfecte zondagboek, eigenlijk. Samen met een kop koffie is het geweldig bladeren door dit gigantische naslagwerk (3 delen!) - en iedere keer weer blijft mijn blik hangen bij één of ander prachtig detail van een "ordinair" gebruiksvoorwerp :)

"Behalve den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter."

Je hoort al eens beweren dat boeken lezen synoniem zou zijn voor dor tijdverdrijf. Zo werd me ooit toevertrouwd, door mensen die het best goed menen: "Jij leest boeken. Jij moet vast slim wezen". Ik heb nooit boeken gelezen om "slim" te worden, daarvoor - denk ik - houd ik te veel van gedrukte letters.

Ik ben er nu 28 en op momenten kan ik nog steeds niet vatten dat je via geschreven taal volledige (denk)beelden kunt oproepen. Zomaar. Het enige wat je nodig hebt is een balpen en een blad papier.

En af en toe lees je een boek waarvan je denkt te voelen: "Hier heeft de schrijver de tijd een loer gedraaid."

En dat gevoel had ik met "De uitvreter" van Nescio. In eerste instantie was er die vrijblijvende, bijna praatachtige manier van schrijven:

‘“Kerel,” zei i, “weet je dat je worst in huis hebt?” Of ik ’t wist.’

Fantastisch, toch? :)

Maar bovenal was er die lichtheid van Nescio. Hij bewoog zich door zijn boeken als een soort "God" - bekeek de levens van zijn personages, liet ze hun levens leiden en zag hoe ze zich uiteindelijk te pletter liepen tegen hun eigen idealen.

Ik geloof dat het ondertussen acht of negen jaar geleden is dat ik "De Uitvreter" las van Nescio - maar toch is dit een werk(je) dat (naar mijn gevoel) dat me definitief liet realiseren dat goed schrijven geen placebo is voor het leven - maar een soort intensere manier omdat zelfde leven te beleven :)

Je gaat me wat snel zachary, ik ben me weer bewust van mijn recente inactiviteit.. Helaas heb ik over boeken niet zo snel inspiratie en zin om iets te schrijven...

Zijn mooie stukjes die je hierneer zet.... toch denk ik niet dat ik snel een boek hiervan erbij zal pakken... temeer omdat het 'eens een boek pakken' er bij mij niet zo in zit.

Tot midden (eind?) de jaren zeventig trok mijn familie jaarlijks naar de Westhoek, om aldaar broeder Isidorius te bezoeken. Broeder Isidorius (hoewel mijn grootmoeder en mijn tante Martha hem steevast "Doorke" blijven noemen) was afkomstig uit de buurt van mijn grootmoeder. De boerenbuiten van Deinze.

Broeder Isidorius had op achttienjarige leeftijd de wijk genomen naar de abdij van Westfleteren. Om aldaar zijn bestaan te wijden aan het broederbestaan. Het was het perfecte alibi voor mijn familie om af te zakken naar Westfleteren.

Tijdens één van die bezoeken bracht broeder Isidorius mijn vader op de hoogte "van een groot geheim". Hij had namelijk een machine ontworpen die de "raadselen van het universum" zou ontrafelen. De machine bestond uit raderen, bakelieten schakelaars en heel véél touw.

"Ziet 'et! Ziet 'et! Het draait! Het draait. Ik heb gewoon gelijk - met deze machine kan ik het universum verklaren."

Ik heb het verhaal van broeder Isidorius talloze malen gehoord op familiebijeenkomsten en nog steeds vind ik het één van de meest fascinerende belevenissen die ik hoorde.

Vanuit zijn piepkleine wereld (zijn kamer was twee postzegels groot en wanneer hij durfde te luisteren naar de Ronde van Frankrijk werd hij op de vingers getikt door vader abt: "Gij hebt wéér geluisterd naar de Ronde van Frankrijk. Hoe durft ge?") had broeder Isidorius een manier gezocht om het universum te plaatsen.

Hoewel ik hem nooit gekend heb, blijft broeder Isidorius het soort persoon waarvoor ik toch sympathie koester :)

Matthijs van Boxsel had blijkbaar een soortgelijke liefde opgevat voor bizarre ideeën. Zozeer dat hij er een volledige encyclopedie aan spendeerde - "De encyclopedie van de domheid".

Het mooie is - hoe krankjorum de theorieën ook klinken - dat de bedenkers ervan niet over één nacht ijs zijn gegaan. Vaak maakten ze van hun theorie hun levensdoel. Beten zich erin vast.

Zo valt in deel één het verhaal te lezen van een would-be linguïst die er heilig van overtuigd was dat de taal haar wortels vond bij de kikkers. Jarenlang observeerde hij kikkers naast de Seine - tot hij op een bepaald moment het kikkergeluid "kwa" verbond met het Franse "quoi?". Et voilà - het "eureka!" moment was geboren. Vervolgens spendeerde hij opnieuw vele jaren aan het uitwerken van zijn kikkertheorie - en vierde aanvankelijk successen.

Bedenkelijke successen - want (zoals wel vaker gebeurd) de goegemeente hield ervan wat lol te trappen met een "gek".

"De encyclopedie van de domheid" bevat theorieën over het bestaan die zo absurd zijn dat ze van de weeromstuit een bizarre kwaliteit verkrijgen.

Ik geef er ééntje:

Volgens student Medicijnen Bart Huges was zwaartekracht de vijand, de volwassene diens slachtoffer en de maatschappij zijn ziekte.

In het laatste stadium van de menselijke evolutie ging de mens rechtop lopen, en toen ging het mis. Het nadeel van rechtop lopen blijkt als de schedelbotten samengroeien, aangezien de bloedkolom niet kan expanderen. De druk in de schedelholte vermindert. De zwaartekracht eist het toegevoegde hersenbloed op. Een groot deel van het volwassen gedrag is gemotiveerd door de angst de greep te verliezen op wat er aan bloed in de hersenen is overgebleven.

Huges meende het expansievermogen van de hersenvliezen te kunnen herstellen door een opening in zijn schedel te maken met een elektrische boor. De toename van het hersenbloedvolume zou de hersenstofwisseling bevorderen en een verbetering van het bewustzijn op leveren.

Zowat drie jaar geleden werd je alom geconfronteerd met het gezicht van Nicole Krauss. Ze had een nieuw boek uit ("A history of love") én bovendien was ze de vrouw van Jonathan Safran Foer.

"Interessant", dacht ik en vergat de naam volkomen. Tot ik voor een bedrag van €2 haar debuut roman kocht, de prijs van drie boterkoeken.

"Man walks into a room" is het soort boek waarbij ik dacht: "Hey - dit leest als een film." Een vreemde bedenking - zeker wanneer je bedenkt dat je zelden hoort dat je een film kunt bekijken als een boek.

En toch is het zo: na de proloog, word je in een soort "Paris Texas"-sfeer (film van Wim Wenders, mét een Ry Cooder-soundtrack) gegooid. Een man wandelt haveloos door de woestijn, weet zich niet te identificeren. Hij blijkt onderhevig aan geheugenverlies. En daar dient zich reeds de tweede film aan: Eternal sunshine of the spotless mind.

Filmisch geschreven, ik zei het al. En toch weet Krauss zaken onder woorden te brengen met een akelige precisie. Wanneer Samson (het hoofdpersonage hier) thuiskomt en er niet in slaagt zijn vrouw te herkennen, werpt Krauss de vraag op: kun je van iemand houden zonder gewoonten?

En daar draait dit boek om: de interactie tussen herinnering en heden. Hoe gezamenlijke verhalen mensen verbinden - of: hoe dun de laag is van onze identiteit.

Het is een gegeven dat talloze keren geherinterpreteerd is - wat er dan ook voor zorgt dat deze roman op bepaalde momenten nogal geconstrueerd aanvoelt (zo vraag ik me af waarom Krauss het noodzakelijk vond het boek halfweg te laten omslaan in een soort halfslachtige thriller).

Dit alles zou de indruk kunnen wekken dat ik me door de bladzijden diende te ploegen - niets is minder waar :)

Dus daar heb je je talent voor het schrijven van pakkende teksten vandaan :)


Mocht ik ooit maar in de buurt komen van mijn vader - zou ik gelukkig zijn. Natuurlijk ben ik niet al te objectief - maar ik zou mijn vader tussen de vlotst & snedig schrijvende journalisten anno '80-'91 schrijven (daarna moest mijn vader te veel dingen schrijven waarmee hij weinig tot geen affectie had).

Zo schreef hij ooit boven een recensie de titel: "Ademen de meeste kritieken niet een geest uit van overbodigheid?" - zeer grappig vind ik dat :) Bovendien behoorde mijn vader tot het soort journalisten "die voor iedereen schreef". Of het nu een nieuw boek van Hugo Claus of de gemeenteraad van Deinze betrof - 't was allemaal even belangrijk voor hem.

Hij schreef trouwens ook poprecensies. Zo wist mijn vader te melden in '79 dat Led Zeppelin "met herwonnen vertrouwen de toekomst tegemoet trad" - het jaar daarna was Led Zeppelin geschiedenis :)

Nobody could sleep. When morning came, assault craft would be lowered and a first wave of troops would ride through the surf and charge ashore on the beach at Anopopei. All over the ship, all through the convoy, there was a knowledge that in a few hours some of them were going to be dead.


Was dit een boek? Of een simpele aanslag op mijn zintuigen?

Norman Mailer moet zowat de eerste niet-Nederlandstalige schrijver geweest zijn waar ik me echt bewust van werd. Ik geloof dat ik het eerst iets van hem vernam via een interview in Humo.

Kort daarna zag ik op de Nederlandse televisie een fragment van een fel bewogen discussieavond rondom feminisme, ergens in de late jaren zestig. De gesprekken werden geleid door een panel van vier: de namen van de eerste twee vrouwen ontsnappen me even, maar ik herinner me wel Germaine Greer en Norman Mailer.

Eigenlijk was het spreekwoordelijke zelfmoord van Mailer om plaats te nemen in dat panel - maar toch hield hij stand tegen de vloed van verwijten die in zijn richting afgevuurd werden ("You're a male chauvinist pig!" - herinner ik me nog). Zo'n kwartier lang onderging hij het gebeuren tot hij uithaalde met de zin: "Yeah. But what about the eternal boredom? I mean: you all think you are special. But you're not. I'm not. Let's cut the crap and go home."

Tien seconden viel er een stilte waarna de debatten hernomen werden en Mailer uitgescholden werd voor "cynisch".

Maar het was genoeg voor mij om op zoek te gaan naar een boek van Mailer. Aanvankelijk probeerde ik het met "Ancient Evenings" - maar na vijftig bladzijdes haakte ik af, misschien was ik er gewoon te jong voor.

Dus nam ik mijn toevlucht tot "The Naked and the dead" (de titel alleen al!). De oorlogsroman van Norman Mailer. Een boek waar de adrenaline vanaf spatte - kolkend geschreven en bovendien tjokvol waanzin. Zo vind ik de passage waarin de bevelhebbende officier zich opwindt over een gevallen asbak én dit midden de strijd - eigenlijk een schitterende illustratie bij een volstrekt abject individu.

Het boek moet ondertussen de kaap van de vijftig jaar gerond hebben, maar het blijft het soort werk dat altijd relevant zal blijven (in mijn ogen dan) :)

Op 11 september 2001 zat ik samen met een vriend voor de buis, probeerden we te snappen wat er nu exact aan de hand was. Mark Eyskens (gewezen eerste minister) gaf live zijn opinie over het gebeuren:

"Ja - mensen. Dit is het begin van de Derde Wereldoorlog - we gaan een uiterst donkere periode tegemoet."

Ik heb altijd een aanzienlijk vertrouwen gehad in politiek & politici (noem me gerust gek) - maar op 11 september kreeg datzelfde vertrouwen een knauw. Je verwacht toch van politieke vertegenwoordigers dat ze het hoofd niet op hol laten draaien en problemen rationeel tegemoet treden.

Maar neen - Mark Eyskens verwachtte een soort apocalyps (is het u trouwens al opgevallen dat mensen die apocalypsen verkondigen dat meestal doen met een soort merkwaardige grimmige glimlach op het gezicht? à la "aha! Jullie dachten te kunnen ontkomen aan het laatste oordeel - maar kijk! We zullen met z'n allen een vreselijke dood sterven. De enige juiste vergelding voor onze zondige levens.")

Maar blijkbaar is actualiteit een vreemd beestje. Er wordt over gekwetterkwarteld dat horen en zien vergaat - en de dag erna is het gespreksonderwerp *poef* verdwenen. Zo verkondigde Eyskens een maand na september '01 "dat hij altijd wist dat het niet zo'n vaart zou lopen met de gevolgen van 11/09".

En toch is die actualiteit razend interessant. Het is de polsslag van onze maatschappij. Maar hoe kun je die actualiteit in reliëf plaatsen, en het tegelijkertijd om toveren tot wervelend leesvoer?

Maarten van Rossem kan dat. De wereld volgens Maarten van Rossem is een dankbaar boek. Je hoeft er niet te veel tijd voor uit te trekken, en Maarten Van Rossem is het soort schrijver die geweldige artikels weet te schrijven aan de lopende meter.

Het zit 'em vooral in de ironie. Waar een ander de keel schraapt, en het publiek aanspreekt met "Waaaarrrrrde mensen - vandaag verkeren we in een tijd van blablabla" - komt Van Rossem doodleuk vertellen dat "hij het ook allemaal niet weet - maar dat hij wel een poging wil ondernemen om het onderwerp te plaatsen."

Afgelopen jaar heb ik de mensen uit mijn directe omgeving te pletter geïrriteerd door te pas en te onpas te tetteren: "Weet ge 't al? Naar het einde van het jaar komt de Nederlandse vertaling uit van "Les Bienveillantes""

Het begon al met de titel "Les Bienveillantes" of "De Welwillenden" in het Nederlands. Bekt prachtig.

Nu moet ik toegeven dat ik het type mens ben die zich gedraagt als een konijn voor een lichtbak wanneer er iets te bekijken of lezen valt over W.O. II.

Ik geloof dat die fascinatie terug te voeren is op het verteltalent van mijn grootvader en groottante ("Toen we in '38 Duitsland bezochten met een paar vriendinnen dansten we met een paar Duitse soldaten, en we riepen als afscheid: "Auf Wiedersehen!" - maar ik had niet gedacht dat ze dat zo letterlijk zouden nemen" - dixit mijn groottante). Vooral mijn grootvader kon met een levendige accuratesse vertellen. Maar terug naar Littell

"De welwillenden" vertelt het verhaal van Max Auer. Een man die Hegel leest net zoals ik de krant tot mij neem én toch een prominente rol speelt binnen de SS.

Max Auer spreekt de lezer dan ook persoonlijk aan bij het begin van het boek:

Mensenbroeders, laat me u vertellen hoe het is gegaan

Een personage die een dergelijke confidentiële toon aanslaat bij het begin van een verhaal - die kun je gewoon niet vertrouwen. Een onbetrouwbare verteller dus - wat altijd voor huiswerk zorgt bij de lezer.

Hoe dit boek verder voor mij zal evolueren - ik heb er het raden naar. Wat me wel opviel: onlangs mocht ik vertoeven in het gezelschap van ware belezzzen (die zzz is geen typfout) mensen en toen de naam Littell werd genoemd vertrokken de gezichten alsof ze prompt onderhevig waren aan een verlies van zwaartekracht.

En zeg nu zelf: een schrijver die mensen tjokvol faux sérieux kan omtoveren in iebele creaturen - die moet toch deugen? Of het kan ook simpeler: misschien heb ik een slecht karakter.

The Scientist said:
Wel heb ik de TV-serie nog gezien.


Ik ook :) De sprekende das ... :) Wat ik me ook herinner was een angstaanjagend muziekje (Nine Inch Nails had er niets aan) - dat te horen was iedere keer er commotie was in het beestenbos.

Ach ja - lezen na negen uur. Dat fenomeen ken ik maar al te goed, ik herinner me nog een extreem flauw excuus van mezelf toen mijn vader me betrapte.

"'t Is tien uur! Waarom ben je nog aan het lezen?"

"Wel - ik ben uit bed gevallen (niet waar) en heb me daarbij pijn gedaan. Ik dacht dat het lezen mijn pijn zou doen vergeten."

Je kunt het amper geloven, maar mijn vader hechtte geen waarheid aan mijn versie :)